LOSADA DIÉGUEZ, ANTÓN

(1884 - 1929)

"Sexamos activos. Sempre en pé. A non durmir máis e a traballar moito, sen acougo. Así pensamos Eu e Castelao"

Este pasado mes de Xullo, percorrín algunhas parroquias do Concello de Boborás (Ourense), entre elas a de San Mamede de Moldes, coa miña dona Carmen, na procura de igrexas románicas, con tal motivo achegámonos ao Pazo de Moldes, no que naceu Antón Losada Diéguez (1884-1929), mágoa que non puidésemos visitalo, nin sequera, estar preto dos seus restos que repousan na igrexa románica de San Mamede (Século XII), nunha capela engadida no século XX. Esta igrexa sen culto só abre cada ano o día 11 de Xuño, para celebrar unha misa na honra de Losada.

Segundo nos contou Justo González Beramendi en 1984, Losada veu ao mundo, un século antes, no Pazo de Moldes (Boborás -Ourense) e no seo dunha familia de fidalguía e da nobreza galega. Vinculada primeiro ao Carlismo e despois ao Tradicionalismo, polo tanto dun ambiente conservador e católico, que influirá na súa tendencia política de Nacionalista Galego.

A súa infancia transcorre entre Moldes e A Estrada.

Estudou Letras na Universidade de Deusto, graduándose en 1906. logo volta a Galicia por espazo de 5 anos, traballando en Compostela como profesor axudante de Armando Cotarelo Valledor. Neses anos estudia tamén dereito, doutorándose coa tese: "Simbólica e ideas filosóficas que contén "La Vida es Sueño".

Quizais neses anos teña as súas primeiras experiencias políticas no nacente "Socialcatolicismo".

Tentou ganar unha cátedra Universitaria de "Teoría da Literatura e as Artes" pero non tivo éxito e encamiñou a súa vida profesional cara o Ensino Secundario, ganando co número 1 a Oposición a Cátedras de Instituto. O seu primeiro destino Toledo, que permutou, tras curta estancia, por unha praza en Ourense, era o curso 1914-15. Aquí en Ourense, volta á política co Agrarismo Católico e participa intensamente na vida cultural da cidade, entrando en relación co grupo de mozos intelectuais Ourensáns: Risco, Otero Pedraio... que logo formarán o cerne da Xeración Nós e que foron adestrados por el.

Aínda así, non aparece vinculado a ningunha actividade galeguista ata 1917, cando xa levaba dez anos de activista político; dotado dunha gran capacidade para adoutrinar aos demais oralmente, contrastaba coa súa pouca destreza para facelo por escrito.

O Agrarismo, o Galeguismo e o Catolicismo, son as pedras básicas do seu pensamento. En 1918 preside a Primeira Asamblea Nacionalista de Lugo, concebindo ese ano a idea da "Revista NOS".

En 1919 trasdáse ao Instituto de Pontevedra.

O golpe de Estado de Primo de Rivera, muda de maneira radical a situación. Losada entra no xogo e acepta a Vicepresidencia da Deputación de Pontevedra, con Daniel de La Sota como Presidente, arrastando a Risco, ata que dimite dos seus cargos en 1925, sendo esta data a que marca que a súa actividade pase a desenrolarse de xeito obrigado no marco cultural.

Ingresa,o ano 1923, no "Seminario de Estudos Galegos" co traballo que leva por título: "Observacións sobre a a prosa galega".

Os últimos anos centrou o seu labor en Pontevedra, onde exerceu dende a súa Cátedra, sinais e marcas en discípulos como Filgueira Valverde ou Xosé Sesto López, que serán nos anos 30 os faros do Galeguismo de dereitas.

Nestes anos participou na creación da Coral Polifónica que presidiu e foi membro do Museo Provincial, así como exerceu de tesoureiro da Misión Biolóxica e foi un activo impulsor de Acción Católica.

Faleceu na Cidade de Pontevedra en 1929. Os seus restos repousan na Igrexa de San Mamede de Moldes, preto do Pazo, a onde foron levados dende o Camposanto de Pontevedra.

Segundo nos conta Ramón Otero Pedraio no "Libro dos amigos". Castelao foi o primeiro en saber porque Losada escollía Moldes para pasar a Semana Santa: Rezaba e cantaba os Oficios co abade da Igrexa onde hoxe repousan as súas cinzas.

En 1985, a RAG, dedicoulle o DÍA DAS LETRAS GALEGAS.

Datado en 1926 en Pontevedra, este poema "NEBOEIRO", da súa pluma:

Pobres rosas, saudosas

Esperando amañecer;

Degaradas, garimosas

Por medrar e arrecender.

Tristes rosas, saudosas,

Todo chega, e á fin chega,

Cando a pola se dobrega

E non vos pode soster.

Claros soños, florecidos

Cobizando un ideal;

Aniñados, lentecidos

Nunha roseira lanzal.

Tristes soños, noitecidos

Todo chega, a á fin chega

Se dos soños solo queda

O imposible no rosal.

A. LOSADA DIÉGUEZ

Pontevedra, Nadal 1926.

rafadcg@r.gal

15/07/2025